Wat is een gedecentraliseerde exchange?

Een gedecentraliseerde exchange (DEX) is niet hetzelfde als een normale cryptobeurs. Ze onderscheiden zich namelijk doordat ze op blockchains gerund worden. Je kunt dus als gebruiker direct contact maken met een andere gebruiker. Je hebt dus geen tussenpartij meer nodig om jouw transacties te faciliteren.

Dat klinkt allemaal reuzemooi, maar gedecentraliseerde exchanges hebben niet alleen voordelen. In dit artikel gaan we hier nader op in. We beginnen met uit te leggen hoe een ‘normale’ cryptocurrency exchange precies werkt.

Hoe werkt een normale crypto exchange?

Het hele idee achter cryptomunten is dat je als gebruiker niet meer afhankelijk bent van autoriteiten als banken of overheidsinstanties. Op de blockchain kan namelijk niemand zien wie welke transactie heeft uitgevoerd. Voor veel investeerders is het feit dat je op een anonieme manier zaken kunt doen een grote reden om in crypto’s te handelen. Een normale crypto exchange gooit echter op een bepaalde manier roet in het eten.

Bij een ‘normale’ cryptobeurs moet je namelijk vaak fiat geld overmaken naar je wallet. Dan heb je dus de hulp nodig van je bank, een betaalsysteem en soms ook de overheid voor het autoriseren en beveiligen van je transactie. De meeste cryptobeurzen vragen daarnaast ook om gebruikersverificatie voor je van hun diensten gebruik kunt maken (zogenaamde KYC procedures). Dit is verplicht voor alle exchanges met een MiCA licentie in Europa, waaronder Bitvavo, Bybit EU en OKX. Het doel is om fraude, belastingontduiking en witwassen tegen te gaan.

Hoewel je dus enigszins anoniem kunt opereren in de cryptowereld, komen er bij het handelen op een normale cryptobeurs toch nog derde partijen aan te pas.

Hoe werkt dan een gedecentraliseerde exchange (DEX)?

Een gedecentraliseerde cryptobeurs werkt op een fundamenteel andere wijze. Ze nemen in feite een stapje terug en stellen gebruikers in staat om direct transacties met elkaar uit te voeren. Er wordt dus geen fiat geld of cryptogeld naar de desbetreffende DEX gestuurd. De DEX faciliteert alleen de transactie tussen twee gebruikers. Je betaalt dus rechtstreeks vanuit je eigen wallet degene met wie je aan het handelen bent.

Gedecentraliseerde exchanges vallen onder de noemer ‘Dapp’. Dapp is een afkorting voor ‘decentralized application’. DEXs draaien niet meer uitsluitend op Ethereum. Er zijn inmiddels DEXs op vrijwel elke grote blockchain, waaronder Solana, BNB Chain, Arbitrum, Base en eigen Layer 1 chains zoals Hyperliquid. Ze maken gebruik van smart contracts om transacties automatisch en zonder tussenpersoon af te handelen.

Hoe werken DEXs technisch? AMM vs. orderboek

Er zijn twee hoofdmodellen waarop DEXs werken:

• Automated Market Maker (AMM): dit is het meestgebruikte model. In plaats van een orderboek met kopers en verkopers, gebruiken AMM DEXs liquiditeitspools. Gebruikers (liquidity providers) storten paren van tokens in een pool, bijvoorbeeld ETH en USDC. Wanneer iemand wil handelen, wordt de prijs automatisch berekend door een wiskundige formule op basis van de verhouding tokens in de pool. Uniswap en PancakeSwap werken op deze manier.
• On-chain orderboek: sommige nieuwere DEXs gebruiken een traditioneel orderboek, maar dan volledig op de blockchain. Dit lijkt meer op hoe een normale exchange werkt, met limit orders en market orders. Hyperliquid is hier het bekendste voorbeeld van. Het voordeel is meer controle over je orders en lagere slippage bij grote transacties.

Zijn er ook nadelen van gedecentraliseerde exchanges?

Hoewel DEX’en een ideaal hulpmiddel zijn om ervoor te zorgen dat de identiteit van crypto investeerders beschermd blijft, kennen dit soort platformen ook enkele nadelen.

1. Slippage en prijsimpact: Bij AMM DEXs kan de prijs veranderen naarmate je order groter is ten opzichte van de liquiditeitspool. Een grote order op een kleine pool kan leiden tot aanzienlijke slippage, waardoor je meer betaalt dan verwacht.
2. Vooral interessant voor de geavanceerde investeerder: Een DEX is een stuk moeilijker te gebruiken dan een normale crypto exchange. Zo moet je bijvoorbeeld een speciale crypto wallet aanmaken (bijv. MetaMask of OKX Wallet). Ook moet je via allerlei omwegen je geld heen en weer sturen voor je daadwerkelijk een transactie kunt uitvoeren op de DEX. Voor beginners is dit vaak wat onoverzichtelijk.
3. Gas fees: bij elke transactie op een DEX betaal je gas fees aan het onderliggende blockchain netwerk. Op Ethereum kunnen deze kosten tijdens drukke periodes flink oplopen. Op Solana en Layer 2 netwerken als Arbitrum en Base zijn de kosten aanzienlijk lager.
4. Rug pulls en scams: omdat iedereen een token op een DEX kan listen zonder controle, is het risico op rug pulls groot. Er is geen team dat tokens screent voordat ze verhandeld kunnen worden. Dit is het grootste verschil met gereguleerde exchanges waar tokens zorgvuldig worden gescreend.
5. MEV (Maximal Extractable Value): op sommige blockchains kunnen bots je transacties “front-runnen”. Ze zien jouw transactie in de wachtrij, plaatsen een eigen transactie ervoor en profiteren van de prijsbeweging die jouw order veroorzaakt. Dit kost jou geld zonder dat je het doorhebt. Sommige DEXs hebben beschermingsmaatregelen tegen MEV ingebouwd.

Bekende DEXs in 2026

Het DEX landschap is enorm gegroeid. Dit zijn de belangrijkste platformen:

1. Hyperliquid (klik hier voor 4% korting): een eigen Layer 1 blockchain gebouwd specifiek voor handel. Hyperliquid onderscheidt zich door een volledig on-chain orderboek met de snelheid van een gecentraliseerde exchange. Het platform biedt spot handel en perpetual futures aan en werd in 2024-2025 enorm populair door de combinatie van lage latency, geen gas fees voor handel en een groot airdrop programma. Hyperliquid laat zien dat DEXs qua snelheid en gebruikservaring steeds dichter bij gecentraliseerde exchanges komen.
2. Aster (klik hier voor 4% korting op fees): een gedecentraliseerd handelsplatform voortgekomen uit het Astar ecosysteem. Aster richt zich op cross-chain handel en biedt gebruikers de mogelijkheid om tokens te verhandelen over meerdere blockchains vanuit één interface. Het platform combineert DeFi functionaliteit met een toegankelijke gebruikerservaring.
3. Uniswap: de grootste DEX op Ethereum en inmiddels ook actief op meerdere chains waaronder Arbitrum, Optimism, Base en Polygon. Uniswap was de pionier van het AMM model en verwerkt dagelijks miljarden aan handelsvolume. UNI tokenhouders hebben stemrecht over het protocol.
4. PancakeSwap: de grootste DEX op BNB Chain, met lagere gas fees dan Ethereum. Biedt naast token swaps ook staking, farming en een loterij.
5. Raydium en Jupiter (Solana): Raydium is de grootste AMM DEX op Solana, terwijl Jupiter fungeert als DEX aggregator die de beste prijs zoekt over meerdere Solana DEXs. Jupiter is uitgegroeid tot het meestgebruikte platform voor Solana handel.

DEX aggregators

Omdat er zoveel verschillende DEXs zijn met elk hun eigen liquiditeitspools, kan de prijs voor dezelfde token per DEX verschillen. DEX aggregators lossen dit op door automatisch de beste prijs te zoeken over meerdere DEXs. Bekende aggregators zijn 1inch, Jupiter (Solana) en Paraswap. Ze splitsen je order vaak op over meerdere pools om de beste prijs en laagste slippage te garanderen.

DEX vs. CEX: wanneer gebruik je wat?

Voor beginners is een gereguleerde exchange (CEX) met MiCA licentie vrijwel altijd de betere keuze. Platforms als Bitvavo (440+ cryptocurrencies), Bybit EU (140+ cryptocurrencies) en OKX (150+ cryptocurrencies) bieden een veilige omgeving met klantenservice, KYC bescherming en gescreende tokens.

Een DEX is interessant wanneer je:

• Tokens wilt kopen die (nog) niet op gecentraliseerde exchanges staan
• Volledige controle wilt over je eigen crypto (self-custody via je eigen wallet)
• Wilt deelnemen aan DeFi activiteiten als liquidity providing, farming of governance
• Privacy belangrijk vindt en geen KYC wilt doorlopen

Houd er rekening mee dat handel via een DEX hogere risico’s met zich meebrengt. Doe altijd je eigen onderzoek (DYOR) en investeer nooit meer dan je bereid bent te verliezen.