Wat is een 51% aanval?

Om een ​​land met geweld te beheersen, moet je zijn leider omverwerpen door zijn beveiliging te slim af te zijn. Op dezelfde manier, om activiteiten op een blockchain te controleren, moet je controle krijgen over de beveiliging ervan. De beveiliging van een blockchain, bijvoorbeeld Bitcoin, wordt bepaald door de hash power (rekenkracht) op het netwerk. De hash power van een blockchain is een maat voor hoeveel rekenkracht er aan die bepaalde blockchain wordt besteed. Dus simpel gezegd hoeveel rekenkracht miners toevoegen aan het netwerk. Hoe meer rekenkracht er wordt toegevoegd, hoe veiliger het netwerk is.

Het wordt gevaarlijk wanneer een enkele persoon of groep meer dan 50 procent van deze kracht in handen heeft, want daarmee zouden ze een 51% aanval starten.

Simpel gezegd, bij een 51% aanval heeft iemand (een persoon, groep of organisatie) meer dan de helft van de totale rekenkracht van een blockchain in handen. Als beslissingen worden genomen door een enkele entiteit, kunnen ze ervoor kiezen om de bevestiging van nieuwe transacties uit te stellen of dezelfde munt twee keer te gebruiken, wat algemeen bekend staat als double spending. Double spending doet zich voor wanneer de controlerende miner zijn eigen transacties ongedaan maakt om dezelfde munt een tweede keer uit te geven om winst te maken.

Bovendien stelt een 51% aanval iemand in staat om de bevestiging van nieuwe transacties te vertragen of te voorkomen. Een ander waarschijnlijk resultaat van een grote aanval op een blockchain is dat het voor andere miners moeilijk wordt om nieuwe blokken te minen.

Wat is er niet mogelijk met een 51% aanval?

Hoewel een grote aanval op een blockchain een van de meest gevreesde gebeurtenissen is in de crypto wereld, zijn er enkele dingen die een aanvaller niet kan doen. Ze kunnen niet:

• Transacties van andere blockchain-gebruikers omkeren.
• Verhogen of verlagen van de beloning per blok voor miners.
• Knoeien met het maken en versturen van transacties.
• Het maximaal aantal munten in circulatie verhogen.

De aanvaller kan dus de spelregels van de blockchain niet veranderen. Hij kan alleen tijdelijk bepalen welke transacties wel of niet worden bevestigd, en zijn eigen transacties terugdraaien voor double spending.

Voorbeelden van 51% aanvallen

In het verleden hebben meerdere projecten last gehad van een 51% aanval. Een aantal voorbeelden:

• Bitcoin Gold: in 2018 kwam meer dan 50 procent van de rekenkracht in handen van kwaadwillenden en ging meer dan $18 miljoen verloren door double spending. Het netwerk werd later nogmaals aangevallen, wat de reputatie van het project ernstig beschadigde.
• Vertcoin: een aanvaller of aanvallers namen de macht over en ongeveer $100.000 werd gestolen.
• Ethereum Classic: sinds 2019 heeft Ethereum Classic meerdere 51% aanvallen ondergaan. Bij de grootste aanval in augustus 2020 werd $5,6 miljoen gestolen door double spending. Exchanges verhoogden daarna het aantal bevestigingen voor ETC stortingen van enkele tientallen naar duizenden, waardoor het soms dagen duurde voordat een storting werd bijgeschreven.

Wat opvalt: alle succesvolle 51% aanvallen vonden plaats op kleinere Proof of Work blockchains met relatief weinig rekenkracht. De grotere netwerken zoals Bitcoin zijn tot op heden nooit succesvol aangevallen.

Hoe duur is een 51% aanval?

De kosten van een 51% aanval hangen volledig af van de grootte van het netwerk:

• Bij Bitcoin zou een aanval astronomisch duur zijn. Professor Campbell Harvey van Duke University berekende in 2025 dat een week dominantie over het Bitcoin netwerk circa $6 miljard zou kosten, waarvan $4,6 miljard aan mininghardware. En zelfs als een aanvaller dit bedrag zou investeren, zou de Bitcoin koers waarschijnlijk kelderen waardoor de gestolen coins veel minder waard worden.
• Bij kleinere Proof of Work blockchains ligt het heel anders. Via hash rate marktplaatsen zoals NiceHash kan een aanvaller rekenkracht huren in plaats van hardware te kopen. Voor sommige kleine coins kost een uuraanval slechts enkele honderden dollars. Dit maakt kleine PoW blockchains bijzonder kwetsbaar.

De website Crypto51.app houdt een overzicht bij van de theoretische kosten per uur voor een 51% aanval op verschillende cryptocurrencies. Het verschil tussen Bitcoin (miljarden) en kleine altcoins (tientallen dollars) laat duidelijk zien waarom grote netwerken veiliger zijn.

51% aanval op Proof of Stake blockchains

De klassieke 51% aanval is gericht op Proof of Work (PoW) netwerken waar miners rekenkracht leveren. Maar ook Proof of Stake (PoS) blockchains zijn kwetsbaar voor een vergelijkbare aanval, al werkt het mechanisme anders.

Bij PoS netwerken zoals Ethereum moet een aanvaller niet 51% van de rekenkracht bezitten, maar minimaal 33% van alle gestakete tokens. Dit staat bekend als een 34% aanval. Met die hoeveelheid kan een aanvaller de consensus manipuleren en transacties blokkeren of terugdraaien.

Ethereum is in september 2022 overgestapt van Proof of Work naar Proof of Stake via The Merge. Onderzoek van CoinMetrics uit 2024 schatte de kosten van een 34% aanval op Ethereum op meer dan $34 miljard. Dat is zelfs duurder dan een aanval op Bitcoin, omdat een aanvaller eerst enorme hoeveelheden ETH moet opkopen (wat de prijs opdrijft) en vervolgens het risico loopt dat de gestakete ETH door het netwerk wordt “geslashed” (in beslag genomen) als straf voor kwaadaardig gedrag.

PoS biedt dus een extra beveiligingslaag: een aanvaller verliest niet alleen zijn investering als de aanval mislukt, maar ook als de aanval wordt gedetecteerd. Bij PoW kan een aanvaller zijn hardware na een mislukte aanval nog steeds hergebruiken.

In augustus 2025 claimde het Qubic mining pool meer dan 50% van de hash rate van het Monero netwerk. Hoewel er geen double spending werd gemeld, veroorzaakte het incident paniek en leidde exchange Kraken tot het tijdelijk bevriezen van Monero stortingen. Het toonde aan dat zelfs gevestigde coins kwetsbaar kunnen zijn voor concentratie van rekenkracht.

Conclusie

Een 51% aanval komt vooral voor op Proof of Work blockchain netwerken met weinig rekenkracht. PoW vereist rekenkracht om transacties te bevestigen. Proof of Stake (PoS) netwerken zijn kwetsbaar voor een vergelijkbare 34% aanval, maar de kosten en risico’s zijn doorgaans hoger door het slashing mechanisme.

Voor de grote blockchains is een aanval in de praktijk niet haalbaar. Bij Bitcoin zou het miljarden kosten aan hardware en energie, terwijl de opbrengst onzeker is. Bij Ethereum zou een aanvaller meer dan $34 miljard aan ETH nodig hebben en riskeert hij alles te verliezen door slashing. Het echte risico zit bij kleinere coins met weinig hash rate of weinig gestakete tokens. Via hash rate marktplaatsen kan een aanvaller voor relatief weinig geld tijdelijk een klein netwerk overnemen.

Als investeerder is het verstandig om te controleren hoe gedecentraliseerd een blockchain is voordat je investeert. Grote, gevestigde netwerken die je kunt kopen op gereguleerde exchanges met een MiCA licentie, zoals Bitvavo, Bybit EU en OKX, bieden over het algemeen de beste beveiliging tegen dit soort aanvallen.