Papieren winst, echt verlies: zo raakt de nieuwe Box 3 wet Nederlandse beleggers

Nederland staat aan de vooravond van een ingrijpende fiscale wijziging. Vanaf 2028 wil de overheid met de nieuwe Box 3 regeling ongerealiseerde meerwaarden belasten tegen een tarief van 36%. Dat betekent dat beleggers belasting betalen over winst die alleen op papier bestaat. De wet is door de Tweede Kamer, maar moet nog langs de Eerste Kamer. Critici waarschuwen dat deze maatregel investeringen remt, kapitaalvlucht veroorzaakt en ondernemerschap afstraft.

Zo werkt de belasting op papieren winst

Het principe klinkt simpel, maar de gevolgen zijn dat niet. Stel je voor: je bezit 500 aandelen met een waarde van €50.000 op 1 januari 2028. Een jaar later is je portefeuille verdubbeld naar €100.000.

Je verkoopt niets, maar de fiscus beschouwt die €50.000 aan ongerealiseerde winst als belastbaar inkomen.

Na aftrek van de vrijstelling van €3.600 voor gehuwden blijft er €46.400 over waarover je 36% belasting betaalt. Dat is een aanslag van €16.704, die je in mei moet voldoen. Of je het geld beschikbaar hebt of niet, dat maakt niet uit.

Maar het wordt pas echt pijnlijk als de markt daarna corrigeert. Daalt je portefeuille naar €60.000, dan blijft die belastingaanslag van €16.704 gewoon staan. Om te betalen moet je aandelen verkopen. Na betaling houd je €43.296 over en je aandelenbezit krimpt van 500 naar circa 360 stuks.

Dat is 28% van je eigendom dat permanent verdwijnt.

Het eindresultaat: je begon met €50.000, hebt op papier €10.000 winst gemaakt, maar zit uiteindelijk op een verlies van €6.704. Een papieren winst verandert zo in een echt verlies.

Waarom economen alarm slaan

Het fundamentele probleem zit in het loslaten van het realisatiebeginsel. Aandelenkoersen weerspiegelen verwachtingen en risico, geen zekerheid. Door ongerealiseerde winst te belasten behandelt de overheid onzekere waarderingen als vaststaand inkomen. Dat leidt tot procyclisch gedrag: in stijgende markten groeit de belastingdruk, terwijl beleggers bij een correctie gedwongen worden om in een dalende markt te verkopen om de belasting te kunnen betalen.

Het gevolg is dat volatiliteit versterkt wordt en langetermijnbeleggers gestraft worden.

Daarnaast vernietigt deze aanpak het samengesteld rendement. Vermogensopbouw draait om herinvestering en uitgestelde belasting. Jaarlijkse heffing op waardevermeerdering ondermijnt dat principe en maakt het opbouwen van privaat vermogen structureel moeilijker.

Kapitaalvlucht en braindrain dreigen

Als kapitaal belast wordt ongeacht liquiditeit, past gedrag zich aan. Vermogende Nederlanders verplaatsen hun domicilie naar landen met een gunstiger fiscaal klimaat zoals Zwitserland, de Verenigde Arabische Emiraten of Singapore. Ondernemers stellen beursgangen uit, vermijden Nederlandse noteringen en bouwen structuren op in het buitenland. Kapitaal verschuift van publieke aandelen naar moeilijker te waarderen activa zoals vastgoed, goud en bitcoin.

En talent volgt kapitaal. Wanneer de opwaartse potentie belast wordt nog voor die gerealiseerd is, daalt de prikkel om risico te nemen en te innoveren. De wet moet nog door de Eerste Kamer en critici hopen dat daar het besef doorbreekt dat een belasting op ongerealiseerde meerwaarden op korte termijn misschien wat oplevert, maar op middellange termijn emigratie aanwakkert en op lange termijn de kapitaalbasis van Nederland uitholt.

Zoals een Belgische commentator opmerkt: als Nederlanders straks om fiscale redenen naar Belgie verhuizen in plaats van naar Dubai, zou dat de beste Belgenmop in jaren zijn.