Box 3 aanpassingen in de maak maar principe van belasting op papieren winst blijft staan

Minister van Financien Eelco Heinen noemde gisteren zijn eigen Box 3 wetgeving een tussenoplossing die niet gaat werken, net als de rest van de wereld. Toch is het kernprincipe, belasting heffen op ongerealiseerde meerwaarden, niet van tafel.

Het kabinet schraaft aan de randjes met een mogelijk lager tarief, uitzonderingen voor startups en een achterwaartse verliesverrekening.

Critici waarschuwen dat het Overton Window is verschoven: de vraag is niet meer of dit systeem er komt, maar onder welke voorwaarden.

Heinen bekritiseert eigen wet maar houdt vast aan het principe

De uitspraak van Heinen klinkt als een koerswijziging, maar wie goed luistert hoort iets anders. De minister twijfelt niet aan het principe van belasting op ongerealiseerde waardestijging. Zijn kritiek richt zich op de uitvoerbaarheid en betaalbaarheid van de huidige opzet. Het kabinet overweegt daarom een aantal aanpassingen: een iets lager belastingtarief, een uitzondering voor startups en werknemers van bedrijven die jonger zijn dan vijf jaar, en een achterwaartse verliesverrekening waarmee verliezen verder in de tijd teruggerekend kunnen worden.

Dat laatste punt is opmerkelijk. Het amendement van Kamerlid Michiel Hogeveen voor precies zo’n verliesverrekening werd eerder verworpen omdat het niet uitvoerbaar en te duur zou zijn. Nu overweegt het kabinet ditzelfde instrument alsnog.

Een opvallende ommezwaai die vragen oproept over de consistentie van de besluitvorming.

Het fundamentele probleem blijft onveranderd

Ondanks de cosmetische aanpassingen blijft de kern van de kritiek overeind. Belasting betalen veronderstelt dat er iets te verdelen valt, maar ongerealiseerde winst is geen inkomen. Het is een getal op papier, een verwachting die morgen verdampt kan zijn. De belastingschuld verdampt echter niet mee.

In de praktijk betekent dit dat iemand met aandelen in een groeiend bedrijf een aanslag in de brievenbus krijgt zonder iets verkocht te hebben. Dat dwingt beleggers tot een keuze die ze niet willen maken: posities verkopen om de belasting te betalen. Niet omdat het het juiste moment is, niet omdat het financieel slim is, maar omdat de overheid het noodzakelijk acht. De overheid steekt de hand in je portemonnee nog voordat er daadwerkelijk iets in zit.

Het Overton Window is verschoven

Wat een jaar geleden nog ondenkbaar leek, belasting heffen over winst die je nog niet in handen hebt, is inmiddels gemeengoed in het politieke debat. Niet omdat het principe breed geaccepteerd is, maar omdat de discussie zich geruisloos heeft verplaatst van de vraag of dit mag naar de vraag hoe dit uitgevoerd moet worden.

Winst bij verkoop belasten bestaat al decennialang en is breed geaccepteerd. Maar belasting heffen over waardestijging die nog niet gerealiseerd is, is een fundamenteel andere stap. Het raakt mensen op het moment dat ze nog niets verkocht en nog niets ontvangen hebben. De echte strijd over of dit systeem er komt is al gestreden zonder dat de meeste mensen het doorhadden.

Wat nu rest is een debat over de voorwaarden. En dat, zo waarschuwen critici, zou ons allemaal zorgen moeten baren. De randjes van de wet veranderen wellicht, maar het principe dat de overheid aanspraak maakt op vermogensgroei die alleen op papier bestaat, staat steviger dan ooit.