Wat zijn smart contracts (slimme overeenkomsten)?

Smart contracts of ook wel slimme overeenkomsten is een stukje software die geschreven is op een blockchain. Zie het als een digitale overeenkomst waarin twee of meerdere partijen afspraken met voorwaarden vastleggen. Alle partijen kunnen het contract inzien, maar het is niet mogelijk om het contract (achteraf) te wijzigen. Hierdoor hoeven de partijen elkaar niet per se te vertrouwen, aangezien ze kunnen vertrouwen op het contract en de onderliggende blockchain techniek. Smart contracts zorgen ervoor dat een tussenpersoon (denk aan een platform zoals AirBNB, makelaar of notaris) buitenspel wordt gezet.

Simpel gezegd zou je het zo kunnen voorstellen: je hebt een contract nodig (een leningsakte, een rijbewijs, een aankoopdocument voor een huis) en je wil hiervoor geen tussenpersoon (een advocaat of een makelaar) inschakelen. In dat geval zou je een smart contract kunnen gebruiken om alle voorwaarden vast te stellen.

Een simpel voorbeeld van een slimme overeenkomst

Partij A wil een huis kopen van partij B. Als partij A de koopsom overmaakt naar partij B dan wordt het huis automatisch overschreven op naam van partij A. De overschrijving is voor altijd op de blockchain vastgelegd. Er komt natuurlijk meer kijken bij een huis kopen, maar zo krijg je een idee hoe een contract werkt met voorwaarden.

Een voorbeeld van een uitgebreide smart contract

Stel, jij wil een appartement in Barcelona huren voor een bepaalde periode om te genieten van zon, zee en strand. Je spreekt af om te betalen in cryptocurrency. Er wordt een smart contract opgesteld met daarin de voorwaarden die afgesproken zijn. Beide partijen kunnen de smart contract inzien en verifiëren (maar niet wijzigen!). Als jij het geld overmaakt, zorgt het contract ervoor dat jij een digitale sleutel ontvangt die toegang geeft tot het appartement. Mocht je niet of te laat betalen dan ontvang je ook geen sleutel. Bij een te late betaling wordt het bedrag automatisch teruggeboekt naar jouw rekening.

Heb je betaald en kreeg je de sleutel, dan wordt er bevestigd dat jij naar binnen mag in het appartement tijdens de afgesproken tijdspanne. Na afloop worden beide partijen geïnformeerd dat het contract afgelopen is. In dit contract zitten meerdere voorwaarden verwerkt en zijn er meerdere uitkomsten.

De geschiedenis van smart contracts

De technologie achter smart contracts bestaat eigenlijk al sinds 1994 toen het concept werd beschreven door Nick Szabo, een computerprogrammeur die nadien bekend werd door te werken aan de ontwikkeling van Bitcoin samen met de man/vrouw/groep achter het pseudoniem Satoshi Nakamoto. Sommige mensen hebben sindsdien beweerd dat Nick Szabo zelf Satoshi Nakamoto is, maar Nick heeft dat steeds ontkend.

Hij wilde een elektronisch grootboek (ledger) ontwikkelen om contracten in te bewaren en iedereen die aan dat contract verbonden zit toegang geven tot het grootboek. Nadat blockchain en Bitcoin werden aanvaard door de wereldwijde financiële wereld als nieuwe technologieën, kon Szabo’s technologie worden toegepast en werden ook smart contracts meer en meer ingebouwd. Een van de meest bekende aanhangers van smart contracts is Vitalik Buterin, de oprichter van Ethereum, die beweert dat de technologie probleemloos in elke blockchain code kan worden toegevoegd.

Voordelen smart contracts

Het gebruik van een smart contract biedt vele voordelen voor alle partijen. Zo heeft iedereen de zekerheid dat de voorwaarden uitgevoerd worden. Daarbij kan het contract onmogelijk veranderd worden wanneer het eenmaal op de blockchain staat. Op die manier hoeven de partijen elkaar niet te vertrouwen. Bij het kopen van een huis weet je 100% zeker dat het huis op jouw naam overgeschreven wordt na betaling van de koopsom.

Naast vertrouwen heb je ook geen dure notaris nodig om alles vast te leggen. Hierdoor zorg je ervoor dat tussenpersonen niet meer nodig zijn. Het is dus vele malen goedkoper in gebruik.

Zo’n slimme overeenkomst wordt automatisch en autonoom uitgevoerd wanneer er wordt voldaan aan een voorwaarde. Hierdoor ben je zeker dat aan de afspraken wordt voldaan en wordt een smart contract direct uitgevoerd (tenzij anders aangegeven in het contract uiteraard). Ook ben je er zeker van dat de afspraken correct worden uitgevoerd. Er wordt immers een stukje software uitgevoerd die gecontroleerd is door alle partijen. Traditionele tussenpersonen kunnen nog wel eens fouten maken.

Het laatste voordeel is dat de slimme overeenkomst altijd op de blockchain staat. Je kan het contract dus altijd naar voren toveren en je hoeft je geen zorgen te maken over back-ups of kluizen.

Nadelen van smart contracts

Advocaten argumenteren echter dat deze vorm van contracten geen ruimte biedt voor onvoorziene factoren zoals een natuurramp, een ingreep door een regering of burgemeester. Blockchain kan volgens hen nog geen rekening houden met factoren waarin de mens nog steeds een rol speelt.

Een ander nadeel kan zijn dat de contracten niet aanpasbaar zijn. Stel je wil de voorwaarden aanpassen van een contract, dan is dat niet mogelijk. Je moet dan een volledig nieuw contract ontwikkelen. Bijvoorbeeld bij een huurovereenkomst kan het zo zijn dat iemand langer wil blijven en dat de prijs verhoogd moet worden en de toegang verlengd moet worden. Dit kan alleen door een nieuw contract op te stellen, waarbij opnieuw een betaling gedaan moet worden en opnieuw een sleutel uitgegeven moet worden.

Verder wordt de software geschreven door mensen die ook fouten kunnen maken. Als een fout niet opvalt dan kan dit grote gevolgen hebben. Een berucht voorbeeld is de DAO hack in 2016, waarbij een fout in een smart contract op Ethereum leidde tot het verlies van $60 miljoen aan ETH. Sindsdien zijn audits (onafhankelijke controles) van smart contracts de standaard geworden, maar bugs en exploits komen nog steeds voor. Volgens schattingen ging er alleen al in 2024 meer dan $1 miljard verloren door kwetsbaarheden in smart contracts.

Welke platformen gebruiken smart contracts?

Er zijn verschillende blockchains waarop smart contracts geprogrammeerd kunnen worden. De belangrijkste platformen in 2026 zijn:

• Ethereum (ETH) is veruit het grootste en meest gebruikte smart contract platform. Het overgrote deel van alle DeFi protocollen (gedecentraliseerde financiële diensten), NFT’s en andere decentrale applicaties draait op Ethereum. Programmeurs gebruiken de programmeertaal Solidity om slimme contracten te ontwikkelen. Een nadeel van Ethereum is dat de transactiekosten (gas fees) bij drukte flink kunnen oplopen, al is dit door de komst van Layer 2 oplossingen zoals Arbitrum en Optimism een stuk verbeterd.
• Solana (SOL) is uitgegroeid tot het tweede grote smart contract platform. Solana staat bekend om zijn snelheid (duizenden transacties per seconde) en lage kosten (vaak minder dan $0,01 per transactie). Dit maakt het populair voor onder andere memecoins, NFT’s en snelle DeFi toepassingen. De programmeertaal is Rust.
• BNB Chain (BNB), voorheen Binance Smart Chain, is het platform van exchange Binance. Het is compatibel met Ethereum, waardoor ontwikkelaars eenvoudig applicaties kunnen overzetten. De transactiekosten zijn laag, maar critici wijzen erop dat het netwerk meer gecentraliseerd is dan Ethereum.
• Avalanche (AVAX) onderscheidt zich door zijn unieke architectuur met meerdere “subnetten” waarmee bedrijven hun eigen blockchain netwerken kunnen opzetten. Dit maakt het aantrekkelijk voor institutionele toepassingen en gaming.
• Cardano (ADA) kiest voor een wetenschappelijke aanpak waarbij alle updates eerst uitgebreid worden onderzocht en peer-reviewed voordat ze worden doorgevoerd. Smart contracts op Cardano worden geschreven in de programmeertaal Haskell, wat een steilere leercurve heeft maar volgens voorstanders veiliger code oplevert.
• Polkadot (DOT) richt zich op het verbinden van verschillende blockchains met elkaar via zogenaamde parachains. Dit maakt het mogelijk om smart contracts over meerdere netwerken tegelijk te laten werken.
• TRON (TRX) is vooral populair als netwerk voor stablecoins. Een groot deel van alle USDT (Tether) transacties wereldwijd verloopt via de TRON blockchain vanwege de lage transactiekosten.

Waar kun je smart contract tokens kopen?

De meeste smart contract platformen hebben een eigen token die je bij Nederlandse exchanges kunt kopen. Bij Bitvavo vind je meer dan 440 cryptocurrencies, waaronder ETH, SOL, ADA, AVAX, DOT en TRX. Bitvavo is marktleider in Nederland met een MiCA licentie en DNB registratie, en je betaalt maximaal 0,25% aan handelskosten. Je kunt al beginnen vanaf €5 via iDEAL, Wero, Bancontact of PayPal.

Bybit EU biedt meer dan 140 cryptocurrencies aan en heeft een MiCA licentie vanuit Oostenrijk. OKX heeft meer dan 150 cryptocurrencies beschikbaar met een MiCA licentie vanuit Malta. Bij OKX kun je via de Web3 wallet bovendien direct interactie hebben met smart contracts op verschillende blockchains, wat handig is als je DeFi protocollen wilt gebruiken.

Praktische toepassingen in 2026

Smart contracts zijn inmiddels veel meer dan een theoretisch concept. De belangrijkste toepassingen in 2026 zijn:

• DeFi (Decentralized Finance) is veruit de grootste toepassing. Via smart contracts kun je lenen, uitlenen, ruilen en rente verdienen zonder tussenkomst van een bank. Platformen als Aave, Uniswap en Lido beheren samen tientallen miljarden dollars aan waarde, allemaal via smart contracts.
• NFT’s (Non-Fungible Tokens) zijn unieke digitale eigendomsbewijzen die via smart contracts worden aangemaakt en verhandeld. Denk aan digitale kunst, muziekrechten of in-game items.
• Stablecoins zoals USDT en USDC maken gebruik van smart contracts om hun waarde gekoppeld te houden aan de dollar. Dit is een van de snelst groeiende toepassingen van blockchain technologie.
• Staking en liquid staking werken via smart contracts die je tokens vastzetten en beloningen uitkeren. Bij Bitvavo kun je meer dan 70 coins staken voor passief rendement, waarbij achter de schermen smart contracts het werk doen.
• Supply chain management wordt steeds vaker via smart contracts geregeld. Bedrijven gebruiken blockchain om de herkomst van producten te volgen en automatisch betalingen vrij te geven wanneer goederen op de juiste locatie aankomen.